اخذ پاسپورت ترکیه؛ راهنمای جامع روش‌ها، شرایط و مزایا برای ایرانیان

کشور ترکیه به دلایل متعددی به یکی از محبوب‌ترین مقاصد برای مهاجرت و سرمایه‌گذاری ایرانیان تبدیل شده است. اخذ پاسپورت ترکیه این روزها خواسته‌ی بسیاری از هموطنان ما است، چرا که با دریافت شهروندی ترکیه می‌توان از مزایای متعددی بهره‌مند شد؛ از امکان سفر بدون ویزا به ده‌ها کشور گرفته تا بهره‌مندی از خدمات بین‌المللی بانکی و فرصت‌های شغلی و تحصیلی گسترده‌تر. نزدیک بودن فرهنگی و جغرافیایی ترکیه به ایران، رشد اقتصادی چشمگیر این کشور و روند نسبتاً آسان‌تر دریافت پاسپورت ترکیه نسبت به بسیاری از کشورهای اروپایی، همگی دست به دست هم داده‌اند تا توجه ایرانیان را به خود جلب کنند.

در این مقاله جامع، به زبان فارسی و ویژه‌ی کاربران ایرانی، روش‌های مختلف اخذ پاسپورت ترکیه را بررسی می‌کنیم. قصد داریم به زبانی ساده و لحنی خودمانی اما قابل اعتماد، تمام راه‌های قانونی دریافت تابعیت و پاسپورت کشور ترکیه را توضیح دهیم. از خرید ملک در ترکیه گرفته تا سرمایه‌گذاری مالی، از ازدواج با شهروند ترک تا تولد فرزند و اقامت بلندمدت، همه روش‌ها را با شرایط، مزایا و نکات مهمشان شرح خواهیم داد. همچنین به جدیدترین قوانین (تا سال ۲۰۲۵) و هزینه‌های مربوط به دریافت پاسپورت ترکیه اشاره می‌کنیم تا بتوانید آگاهانه بهترین تصمیم را بگیرید. اگر شما هم به دنبال آینده‌ای مطمئن‌تر در ترکیه هستید یا می‌خواهید برای خود و خانواده‌تان پاسپورت دوم قدرتمندی تهیه کنید، در ادامه با ما همراه باشید تا از صفر تا صد مسیر دریافت پاسپورت ترکیه را بدانید.

مزایا و اعتبار پاسپورت ترکیه برای ایرانیان

پاسپورت ترکیه یکی از معتبرترین پاسپورت‌های آسیا و حتی جهان محسوب می‌شود و دارندگان آن از امتیازات ویژه‌ای برخوردارند. در مقایسه با پاسپورت ایران که در رده‌های پایین‌تری از نظر قدرت سفر بین‌المللی قرار دارد، پاسپورت ترکیه آزادی عمل و فرصت‌های بیشتری به شما می‌دهد. برخی از مهم‌ترین مزایای داشتن شهروندی و پاسپورت ترکیه برای ایرانیان عبارتند از:

• سفر به کشورهای متعدد بدون ویزا: با پاسپورت ترکیه می‌توانید به بیش از ۷۰ کشور دنیا بدون نیاز به ویزا سفر کنید و برای ده‌ها کشور دیگر نیز ویزای فرودگاهی یا الکترونیکی دریافت نمایید. این در حالی است که پاسپورت ایران تنها اجازه سفر بدون ویزا به تعداد محدودی کشور (کمتر از ۱۵ کشور) را فراهم می‌کند. با تابعیت ترکیه، مسافرت‌های جهانی بسیار ساده‌تر و بدون دغدغه‌تر خواهد بود.
• امکان اخذ ویزای آسان‌تر از کشورهای پیشرفته: دارندگان پاسپورت ترکیه برای دریافت ویزای کشورهایی مثل ایالات متحده آمریکا، کانادا و کشورهای اروپایی شینگن شانس بیشتری دارند و معمولاً ویزاهای بلندمدت‌تری (مثلاً ویزای ۱۰ ساله آمریکا) دریافت می‌کنند. در واقع، گذرنامه ترکیه اعتبار بین‌المللی بالاتری دارد و افسران مهاجرت نگاه مساعدتری به آن دارند.
• دو تابعیتی و حفظ تابعیت ایرانی: دولت ترکیه داشتن دو تابعیت را به رسمیت می‌شناسد. بنابراین شما می‌توانید بدون نیاز به صرف‌نظر کردن از تابعیت و گذرنامه ایرانی خود، پاسپورت ترکیه را نیز دریافت کنید. این مزیت باعث می‌شود هویت ایرانی شما حفظ شود و در عین حال از حقوق یک شهروند ترک نیز برخوردار شوید. حتی امکان انتخاب یک نام و نام‌خانوادگی جدید ترکی برای خود خواهید داشت، هرچند اجباری در این کار نیست.
• امتیازات اجتماعی و رفاهی: به عنوان شهروند ترکیه، از خدمات رفاهی و اجتماعی این کشور بهره‌مند می‌شوید. برای مثال، می‌توانید از بیمه درمانی دولتی ترکیه (بیمه SGK) به‌صورت رایگان استفاده کنید. همچنین فرزندان شما به عنوان شهروند ترک می‌توانند در مدارس و دانشگاه‌های دولتی ترکیه با شهریه بسیار کمتر (معادل شهروندان ترک و نه دانشجویان خارجی) تحصیل کنند. در بسیاری از دانشگاه‌ها، تفاوت شهریه افراد بومی و بین‌المللی قابل توجه است که با داشتن پاسپورت ترکیه، شامل حال شما نخواهد شد.
• فرصت‌های اقتصادی و تجاری جهانی: داشتن تابعیت ترکیه به معنای دسترسی آسان‌تر به سیستم بانکی بین‌المللی و رفع بسیاری از محدودیت‌هایی است که ممکن است برای ایرانیان وجود داشته باشد. با پاسپورت ترک می‌توانید در بانک‌های معتبر ترکیه (و حتی برخی بانک‌های بین‌المللی) حساب باز کنید و از وام‌ها و تسهیلات مالی بهره‌مند شوید؛ مزایایی که معمولاً یک مقیم خارجی در ترکیه از آنها محروم است. همچنین روابط سیاسی و اقتصادی خوب ترکیه با اروپا و آمریکا، برای افرادی که قصد تجارت جهانی یا راه‌اندازی کسب‌وکار بین‌المللی دارند بسیار راهگشاست.
• عدم الزام به اقامت دائم در ترکیه: یکی از مزایای جالب پاسپورت ترکیه این است که برای حفظ آن نیاز نیست به طور دائم در ترکیه زندگی کنید. بسیاری از روش‌های سرمایه‌گذاری و خرید ملک برای دریافت پاسپورت ترکیه، شرط حضور فیزیکی شما در ترکیه را الزامی نمی‌کنند. یعنی می‌توانید پاسپورت را دریافت کنید بدون اینکه مجبور باشید سالانه مدت طولانی را در ترکیه بگذرانید یا اقامت خود را تمدید کنید. این انعطاف‌پذیری برای افرادی که شاید بخواهند آزادانه بین ایران، ترکیه یا سایر کشورها رفت‌وآمد کنند بسیار ارزشمند است.
• فرآیند نسبتاً سریع و ساده‌تر نسبت به سایر کشورها: دریافت شهروندی برخی کشورهای اروپایی یا آمریکایی ممکن است سال‌ها طول بکشد و با شرایط بسیار سخت‌گیرانه همراه باشد. در مقابل، ترکیه فرآیند نسبتاً سریعی برای اعطای تابعیت از طریق سرمایه‌گذاری ارائه می‌دهد. مثلاً در روش خرید ملک، در کمتر از شش ماه می‌توانید پاسپورت ترکیه را دریافت کنید که در نوع خود کم‌نظیر است.

شرایط عمومی و قانونی برای دریافت شهروندی ترکیه

پیش از بررسی روش‌ها، لازم است بدانیم که دولت ترکیه چه شرایط کلی را برای اعطای شهروندی در نظر گرفته است. به طور کلی، صرف نظر از اینکه از کدام روش (سرمایه‌گذاری، ازدواج، کار و غیره) اقدام می‌کنید، متقاضی باید شرایط پایه زیر را داشته باشد:

1. سن و توانایی حقوقی: سن متقاضی باید بالای ۱۸ سال (سن قانونی) باشد و از نظر ذهنی توانایی تصمیم‌گیری و تشخیص صلاح خود را داشته باشد.
2. سلامت جسمی و عدم خطر برای جامعه: فرد نباید به بیماری‌های مسری خطرناک یا بیماری‌هایی که سلامت عمومی جامعه ترکیه را تهدید می‌کنند مبتلا باشد.
3. شخصیت و پیشینه کیفری مناسب: متقاضی باید دارای اخلاق و رفتار اجتماعی قابل قبول بوده و سوء‌پیشینه کیفری جدی نداشته باشد. فردی که تهدیدی برای نظم عمومی و امنیت ملی ترکیه محسوب شود (مثلاً وابستگی به گروه‌های تندرو یا سابقه اقدامات مجرمانه مهم) نمی‌تواند تابعیت این کشور را به دست آورد.
4. توانایی مالی و اشتغال: داشتن یک منبع درآمد پایدار یا شغل قانونی در ترکیه می‌تواند از شروط مهم باشد، به ویژه برای کسانی که از طریق اقامت بلندمدت یا کار قصد دریافت پاسپورت را دارند. دولت ترکیه تمایل دارد اطمینان حاصل کند فرد متقاضی توان تأمین زندگی خود (و خانواده‌اش) در ترکیه را دارد و سربار دولت نخواهد شد.
5. آشنایی حداقلی به زبان ترکی: برای افرادی که از مسیرهای عادی (مثل اقامت چندساله یا کار) تقاضای شهروندی می‌کنند، توانایی صحبت و فهمیدن زبان ترکی در سطح پایه تا متوسط الزامی است. این شرط در مورد روش‌های سرمایه‌گذاری و خرید ملک ممکن است با اغماض یا معافیت همراه باشد، اما در مصاحبه نهایی شهروندی تسلط شما به زبان کشور سنجیده می‌شود.
6. احراز قصد زندگی در ترکیه: متقاضی باید نشان دهد که قصد زندگی و اقامت در ترکیه را دارد (خصوصاً در روش‌های اقامتی و کاری). این امر می‌تواند از طریق داشتن محل سکونت، سرمایه‌گذاری ملموس یا ارائه بیانیه‌ای دال بر نیت اقامت اثبات شود.

مدارک مورد نیاز برای درخواست پاسپورت ترکیه

برای ارائه درخواست شهروندی و پاسپورت ترکیه، تهیه یک سری مدارک شناسایی و اداری الزامی است. بسته به روش اقدام ممکن است جزئیات کمی تفاوت کند، اما به طور کلی مدارک زیر مورد نیاز خواهد بود:

• گذرنامه (پاسپورت) فعلی متقاضی: اصل پاسپورت معتبر ایرانی شما به همراه ترجمه رسمی آن به زبان ترکی (با تأیید نوتر). پاسپورت باید حداقل یک سال اعتبار داشته باشد.
• شناسنامه و مدارک هویتی: اصل شناسنامه ایرانی متقاضی و کپی آن. همچنین کارت ملی در صورت لزوم. این مدارک نیز باید ترجمه رسمی به ترکی استانبولی شده و تأییدیه‌های لازم (مثل مهر وزارت دادگستری و وزارت امور خارجه برای ترجمه‌ها) را داشته باشند.
• مدارک وضعیت تأهل: اگر متأهل هستید، سند ازدواج رسمی به همراه ترجمه ترکی و تأیید نوتر لازم است. در صورت طلاق، گواهی طلاق (و اگر همسر قبلی فوت کرده باشد، گواهی فوت همسر) به همراه ترجمه رسمی و مهر تأییدی مراجع ذی‌صلاح ایران و ترکیه مورد نیاز خواهد بود. اگر مجرد هستید، معمولاً نیازی به ارائه گواهی تجرد نیست ولی در فرم‌ها وضعیت تأهل خود را اعلام می‌کنید.
• اجازه اقامت (اقامت‌نامه) در ترکیه: متقاضی باید یک اجازه اقامت معتبر ترکیه (حداقل کوتاه‌مدت یک‌ساله) داشته باشد. کپی کارت اقامت یا مدرک مربوطه باید در پرونده ارائه شود تا نشان دهد شما به شکل قانونی در ترکیه حضور داشته‌اید.
• گواهی عدم سوء‌پیشینه: معمولاً باید گواهی عدم سوء‌پیشینه کیفری خود را از مراجع ذی‌صلاح در ایران تهیه کرده و ترجمه رسمی آن را ارائه دهید. همچنین در برخی موارد ارائه گواهی عدم سوء‌پیشینه از پلیس ترکیه (برای مدتی که در ترکیه اقامت داشته‌اید) نیز لازم است.
• گواهی سلامت و معاینه پزشکی: فرم‌های استاندارد معاینه اولیه پزشکی (نظیر فرم VAT-۴) باید توسط بیمارستان‌ها یا مراکز پزشکی مورد تأیید دولت ترکیه تکمیل شود تا نشان دهد شما از نظر جسمی و سلامت عمومی در وضعیت مناسبی هستید. این فرم شامل نتایج آزمایش‌ها و معاینات کلی است.
• تمکن مالی و رسید پرداخت هزینه‌ها: ارائه برگه تمکن مالی یا گردش حساب بانکی برای حداقل یک ماه اخیر (برای اطمینان از توان مالی شما) توصیه می‌شود، هرچند ممکن است برای همه روش‌ها اجباری نباشد. همچنین رسید پرداخت هزینه‌های دولتی مربوط به بررسی پرونده شهروندی و صدور پاسپورت باید ضمیمه شود.
• مدارک هویتی افراد تحت تکفل: اگر همراه با خود برای همسر و فرزندان زیر ۱۸ سال درخواست پاسپورت ترکیه می‌دهید، باید مدارک هویتی آن‌ها (شناسنامه، پاسپورت) به همراه ترجمه‌های رسمی و تأیید‌شده ارائه گردد. برای فرزندان خردسال، گواهی تولد نیز ممکن است درخواست شود.

اکنون این سوال پیش می‌آید که چگونه می‌توان پاسپورت ترکیه را دریافت کرد؟ خوشبختانه دولت ترکیه چندین مسیر متنوع برای اعطای تابعیت در نظر گرفته که متقاضیان می‌توانند بر اساس شرایط و اهداف خود یکی را انتخاب کنند. در ادامه، تمامی روش‌های اخذ پاسپورت ترکیه را بررسی می‌کنیم:

اخذ پاسپورت ترکیه از طریق خرید ملک

خرید ملک در ترکیه سریع‌ترین و محبوب‌ترین روش اخذ پاسپورت ترکیه برای سرمایه‌گذاران خارجی (از جمله ایرانیان) است. بر اساس قوانین فعلی، شما با خرید یک یا چند ملک به ارزش مجموع حداقل ۴۰۰ هزار دلار آمریکا می‌توانید برای دریافت شهروندی و پاسپورت ترکیه اقدام کنید. این قانون در سال ۲۰۲۲ (پس از افزایش مبلغ از ۲۵۰ هزار دلار به ۴۰۰ هزار دلار) به تصویب رسید و همچنان معتبر است.

در این روش، پس از یافتن ملک مناسب و انجام مراحل خرید، حدود ۳ تا ۶ ماه طول می‌کشد تا روند بررسی پرونده شما طی شده و پاسپورت ترکیه برای شما و خانواده‌تان صادر گردد. مهم‌ترین شرایط و نکات مربوط به دریافت پاسپورت ترکیه از طریق خرید ملک عبارتند از:

• ارزش سندی ملک یا املاک خریداری‌شده باید حداقل ۴۰۰ هزار دلار باشد (یا معادل آن به لیر بر اساس نرخ رسمی). شما می‌توانید به جای یک ملک، چند ملک کوچک‌تر بخرید که مجموع ارزش کارشناسی آن‌ها به ۴۰۰ هزار دلار برسد. نکته مهم این است که ارزش رسمی ملک توسط کارشناس مورد تأیید دولت (اکسپرتیز) ارزیابی می‌شود و ملاک عمل قرار می‌گیرد، نه لزوماً قیمتی که فروشنده اعلام می‌کند.
• پرداخت وجه ملک باید نقدی و از طریق سیستم بانکی انجام شود. طبق دستورالعمل بانک مرکزی ترکیه، خریدار خارجی باید مبلغ را به دلار یا یورو در حساب بانکی خود واریز کرده و سپس بانک آن را به لیر تبدیل کرده و به حساب فروشنده ترک منتقل کند. خرید قسطی یا وام‌گرفتن برای رسیدن به رقم ۴۰۰ هزار دلار مورد قبول دولت نیست؛ بنابراین باید کل مبلغ را به صورت نقدی پرداخت کنید و سند ملک را به نام خود دریافت نمایید.
• محدودیت‌های ملک خریداری‌شده: ملک مورد نظر نباید دارای بدهی معوق (مثلاً بدهی مالیاتی یا عوارض شهرداری) باشد. همچنین سه مالک قبلی ملک نباید اتباع خارجی بوده باشند (یعنی ملک را حتماً از یک شهروند ترک خریداری کنید، نه از یک خارجی دیگر). علاوه بر این، نباید قبلاً از محل آن ملک، شهروندی ترکیه برای فرد دیگری اخذ شده باشد؛ به عبارتی ملک استفاده‌شده در پروسه شهروندی، مجدداً برای پرونده جدید قابل قبول نیست.
• شرط عدم فروش تا ۳ سال: دولت ترکیه جهت جلوگیری از سوداگری، شرط گذاشته است که ملکی را که برای شهروندی می‌خرید حداقل ۳ سال نگه دارید. در سند شما یک تعهد (موسوم به شرح در دفتر اسناد) ثبت می‌شود که ملک تا سه سال قابل فروش نیست. پس از سه سال، شما آزادید ملک را بفروشید یا حفظ کنید؛ فروش ملک پس از این مدت هیچ خللی به تابعیت و پاسپورت ترکیه شما وارد نخواهد کرد.
• شمول خانواده: با خرید ملک واجد شرایط، نه تنها خودتان بلکه همسر قانونی و تمامی فرزندان زیر ۱۸ سال شما نیز به طور همزمان شهروندی ترکیه را دریافت می‌کنند. نیازی به سرمایه‌گذاری جداگانه به نام هر کدام نیست؛ کافی است شما به عنوان سرپرست خانواده شرایط سرمایه‌گذاری ملکی را احراز کنید تا خانواده‌تان نیز پاسپورت ترک بگیرند.
• مزایا و ملاحظات: جذابیت این روش در سرعت و سادگی نسبی آن است. در شرایط عادی، طی ۶–۳ ماه تمامی مراحل انجام می‌شود که شامل خرید ملک، دریافت اقامت موقت، ارائه درخواست شهروندی و صدور پاسپورت است. بسیاری از ایرانیان طی سال‌های اخیر از این مسیر بهره برده‌اند. مهم است که در هنگام خرید ملک، از کمک مشاوران املاک معتبر و وکلای مسلط به قوانین ترکیه استفاده کنید تا مطمئن شوید ملک انتخابی همه شرایط ذکر شده (از جمله نبودن در مناطق نظامی یا ممنوعه برای خارجی‌ها) را دارد و فرآیند انتقال سند و ارزش‌گذاری رسمی به درستی انجام می‌شود. با رعایت این نکات، خرید ملک یکی از مطمئن‌ترین راه‌های اخذ پاسپورت ترکیه محسوب می‌شود.

اخذ پاسپورت ترکیه از طریق سرمایه‌گذاری مالی و سپرده‌گذاری

روش دیگر برای کسب شهروندی ترکیه، انجام سرمایه‌گذاری مالی کلان در اقتصاد این کشور است. این سرمایه‌گذاری می‌تواند به اشکال مختلفی انجام شود و هدف آن جذب سرمایه خارجی توسط دولت ترکیه است. مهم‌ترین گزینه‌های سرمایه‌گذاری مورد تأیید دولت جهت اعطای پاسپورت عبارتند از:

• سپرده‌گذاری بانکی به مبلغ ۵۰۰ هزار دلار: شما می‌توانید حداقل ۵۰۰,۰۰۰ دلار آمریکا (یا معادل آن به ارزهای دیگر) در یکی از بانک‌های ترکیه سپرده‌گذاری کنید. طبق قوانین، این مبلغ باید حداقل به مدت ۳ سال در حساب بانکی بلوکه بماند. البته سود بانکی متعلق به این سپرده در طول این مدت طبق قرارداد قابل دریافت است (مثلاً بانک‌های ترکیه در سال‌های اخیر سود سالانه حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد برای سپرده‌های کلان ارزی ارائه می‌دهند که ماهانه به حساب شما واریز می‌شود). وجه سپرده‌گذاری‌شده ابتدا به لیر تبدیل می‌شود (الزام قانونی تبدیل ارز) و دولت ترکیه تضمین کرده است اگر کاهش ارزش لیر طی این سه سال به اصل سرمایه شما آسیب بزند، آن را جبران کند. پس از پایان ۳ سال، سپرده آزاد خواهد شد و شما می‌توانید آن را برداشت یا سرمایه‌گذاری دیگری کنید، در حالی که پاسپورت ترکیه خود را نیز دریافت کرده‌اید.
• خرید اوراق قرضه دولتی یا سهام صندوق‌ها: گزینه دیگر، خرید اوراق قرضه (اوراق بدهی دولتی) یا سهام یکی از صندوق‌های سرمایه‌گذاری املاک و مستغلات ترکیه به ارزش حداقل ۵۰۰ هزار دلار است. در این حالت نیز باید اوراق یا سهام خریداری‌شده را حداقل ۳ سال نگهداری کنید. فروش آن‌ها قبل از ۳ سال موجب ابطال روند شهروندی خواهد شد. این روش برای افرادی مناسب است که می‌خواهند سرمایه‌گذاری نسبتاً امنی داشته باشند و در عین حال واجد شرایط شهروندی شوند.
• سرمایه‌گذاری تجاری و اشتغال‌زایی: اگر مایل به راه‌اندازی کسب‌وکار در ترکیه هستید، می‌توانید با سرمایه‌گذاری ثابت حداقل ۵۰۰ هزار دلاری در یک پروژه تجاری یا صنعتی و یا استخدام حداقل ۵۰ نفر شهروند ترک به طور تمام‌وقت، شرایط دریافت شهروندی را به دست آورید. برای مثال، اگر یک کارخانه یا شرکت بزرگ تأسیس کنید و بیش از پنجاه نیروی کار ترک استخدام نمایید، دولت ترکیه به شما تابعیت اعطا می‌کند. این مورد بیشتر برای کارآفرینان و صاحبان کسب‌وکار مناسب است و می‌تواند با ثبت شرکت در ترکیه و توسعه آن همراه باشد.

مزیت اصلی روش‌های سرمایه‌گذاری مالی این است که نیازی به سابقه اقامت طولانی یا دانستن زبان ترکی ندارید؛ صرف تزریق سرمایه طبق مبلغ و مدت تعیین‌شده کافی است تا واجد شرایط دریافت پاسپورت شوید. همچنین در طول فرآیند سه‌ساله سرمایه‌گذاری، لزومی ندارد به طور مستمر در ترکیه حضور داشته باشید. مثل روش خرید ملک، در اینجا نیز همسر و فرزندان زیر ۱۸ سال شما می‌توانند همراه با شما شهروندی ترکیه را کسب کنند. این روش شاید به سرمایه اولیه بیشتری نیاز داشته باشد، اما برای افرادی که منابع مالی لازم را دارند یکی از مطمئن‌ترین و کم‌دردسرترین راه‌ها برای اخذ پاسپورت ترکیه به‌شمار می‌رود.

اخذ پاسپورت ترکیه از طریق ازدواج با شهروند ترک

یکی دیگر از راه‌های معمول دریافت تابعیت، ازدواج با یک فرد ترک‌تبار (دارای تابعیت ترکیه) است. بر اساس قانون ترکیه, اگر یک شهروند خارجی با یک شهروند ترک ازدواج رسمی کند، پس از ۳ سال زندگی مشترک مداوم می‌تواند درخواست شهروندی ترکیه بدهد. البته دولت ترکیه در طی این سه سال نظارت‌هایی انجام می‌دهد تا اطمینان حاصل شود ازدواج واقعی بوده و صرفاً برای کسب تابعیت صوری ترتیب داده نشده است.

نکات مهم در خصوص دریافت پاسپورت از طریق ازدواج عبارتند از:
– ثبت ازدواج رسمی: ازدواج باید به صورت رسمی در دفاتر ثبت احوال (شهرداری) ترکیه به ثبت برسد. ازدواج شرعی یا مذهبی به تنهایی مورد قبول دولت نیست. بنابراین حتی اگر پیش‌تر عقد دینی انجام داده‌اید، برای اهداف قانونی باید یک عقد رسمی ترکیه‌ای نیز ثبت کنید.
– مدت زندگی مشترک: از زمان ثبت ازدواج، زوج باید حداقل ۳ سال با یکدیگر زیر یک سقف زندگی کنند. طی این مدت، پلیس مهاجرت ممکن است به طور دوره‌ای تحقیقات محلی انجام دهد یا مصاحبه‌هایی با زوجین ترتیب دهد تا از واقعی بودن رابطه اطمینان یابد. ارائه مدارکی مثل سند اجاره یا ملک مشترک، حساب بانکی مشترک یا عکس‌های خانوادگی می‌تواند به اثبات واقعی بودن زندگی مشترک کمک کند.
– حُسن شهرت همسر ترک: همسر ترک نباید سوء‌پیشینه کیفری جدی داشته باشد یا عضو گروه‌های مخالف امنیت کشور باشد، چرا که این موارد می‌تواند بر رد شدن درخواست شهروندی فرد خارجی تأثیر بگذارد. به طور کلی داشتن سابقه پاک برای هر دو طرف ازدواج به روند اعطای تابعیت کمک می‌کند.
– فرزندان حاصل از ازدواج: کودکی که از این ازدواج متولد شود، به طور خودکار از بدو تولد شهروند ترکیه محسوب خواهد شد (به دلیل تابعیت والد ترک). حتی اگر فرزند در خارج از خاک ترکیه به دنیا بیاید، می‌تواند با ارائه مدارک شناسایی و گواهی تولد، پاسپورت ترکیه دریافت کند. بنابراین ازدواج با تبعه ترک راهی است که نسل بعدی خانواده شما نیز تابعیت ترکیه را خواهند داشت.
– روند درخواست تابعیت: پس از گذشت سه سال از زندگی مشترک، همسر خارجی می‌تواند با ارائه مدارک (از جمله گواهی ازدواج، مدارک هویتی، گواهی عدم سوء‌پیشینه و…) برای شهروندی اقدام کند. معمولاً در مصاحبه‌ای که انجام می‌شود سوالاتی در مورد زندگی شخصی زوجین (مثل تاریخ آشنایی، عادات روزمره، اطلاعات خانوادگی یکدیگر و غیره) پرسیده می‌شود. در صورت احراز شرایط و تداوم ازدواج، تابعیت ترکیه به فرد تعلق می‌گیرد. پس از دریافت تابعیت، اگر احیاناً ازدواج منجر به طلاق شود، مشکلی برای شهروندی کسب‌شده به وجود نمی‌آید؛ تنها در صورتی که مشخص شود ازدواج از ابتدا صوری بوده، دولت می‌تواند تابعیت اعطا‌شده را لغو کند.

روش ازدواج شاید برای همه واقع‌بینانه نباشد، زیرا مستلزم پیدا کردن شریک زندگی مناسب از تبعه ترکیه و شکل‌گیری یک ازدواج واقعی است. اما در عین حال یکی از روش‌های انسانی و اجتماعی کسب تابعیت به شمار می‌آید که هر ساله تعدادی از خارجی‌ها (از جمله ایرانیان) از این طریق وارد خانواده بزرگ ترکیه می‌شوند.

اخذ پاسپورت ترکیه از طریق تولد فرزند

در قوانین ترکیه اصل خاک (تولد در سرزمین) به خودی خود موجب اعطای تابعیت نمی‌شود، بلکه اصل خون (تابعیت از طریق والدین) ملاک است. به عبارت دیگر، صرف اینکه کودکی در خاک ترکیه به دنیا بیاید، تضمینی برای دریافت تابعیت ترکیه برای او نیست مگر در شرایط خاص. موارد زیر را در نظر داشته باشید:

• تولد از والدین ترک: هر کودکی که دست‌کم یکی از والدین او شهروند ترکیه باشد، به طور خودکار تابعیت ترکیه را دریافت می‌کند، خواه در داخل ترکیه متولد شود خواه در کشوری دیگر. بنابراین اگر پدر یا مادر یک نوزاد ترک باشد (مثلاً یک ایرانی با یک ترک ازدواج کرده باشد), فرزند حاصل تابعیت ترکیه را خواهد داشت. این کودک می‌تواند پس از صدور گواهی تولد، با مراجعه والدین به اداره ثبت احوال یا سفارت ترکیه، پاسپورت ترکیه خود را دریافت کند.
• تولد از والدین خارجی: اگر پدر و مادر هر دو تبعه خارجی باشند (مثلاً هر دو ایرانی)، تولد فرزند در بیمارستان‌های ترکیه موجب شهروندی ترکیه نخواهد شد. در چنین حالتی، نوزاد تابعیت والدین خود (ایرانی) را کسب می‌کند و می‌توان برای او پاسپورت ایرانی گرفت. دولت ترکیه برای این نوزادان صرفاً شناسنامه تولد در خاک ترکیه صادر می‌کند اما تابعیت اعطا نمی‌کند.
• جلوگیری از بی‌تابعیتی: در صورتی که کودکی در خاک ترکیه از والدینی متولد شود که هیچ‌کدام تابعیت مشخصی ندارند یا نتوانند تابعیتی به فرزند منتقل کنند، دولت ترکیه جهت جلوگیری از بی‌تابعیت ماندن کودک ممکن است به او تابعیت ترک اعطا کند. این مورد شامل حال پناهجویان بدون کشور، یا موارد خاصی که کودک در عمل هیچ تابعیتی کسب نمی‌کند می‌شود و شرایط آن به طور موردی بررسی می‌گردد.
• فرزندخواندگی توسط خانواده ترک: یکی از موارد خاص کسب تابعیت ترکیه مربوط به کودکان زیر ۱۸ سال خارجی است که توسط یک خانواده ترک به فرزندخواندگی پذیرفته می‌شوند. طبق قانون، کودکی که به فرزندخواندگی شهروندان ترکیه درآید، می‌تواند تابعیت ترکیه دریافت کند مشروط بر اینکه خطری برای نظم عمومی نداشته باشد. این روش طبعاً برای بزرگسالان کاربرد ندارد و صرفاً یک حالت ویژه برای کودکان بی‌سرپرست یا فرزندخوانده است.

بنابراین، برای یک فرد بالغ ایرانی، «تولد» به خودی خود راهی جهت اخذ پاسپورت ترکیه نیست. اما اگر در شناسنامه شما یکی از والدین اصالتاً ترک بوده و تابعیت ترکیه را داشته باشد، شما نیز حق دریافت تابعیت ترکیه از طریق خون را دارید. در کل، مقوله تولد بیشتر در تعیین تابعیت فرزندان اهمیت دارد و به عنوان یک «روش مهاجرتی» قابل برنامه‌ریزی برای بزرگسالان مطرح نیست.

اخذ پاسپورت ترکیه از طریق اقامت بلندمدت (طبیعی شدن)

علاوه بر موارد بالا، یک مسیر دیگر برای رسیدن به پاسپورت ترکیه اقامت قانونی بلندمدت در این کشور و طی کردن فرآیند طبیعی تابعیت است. این روش نیازی به سرمایه‌گذاری کلان یا ازدواج ندارد و بیشتر مناسب افرادی است که قصد دارند به‌مرور زمان از طریق زندگی و کار در ترکیه به شهروندی برسند. با این حال، در سال‌های اخیر دولت ترکیه شرایط این مسیر را سخت‌گیرانه‌تر کرده است تا بیشتر متقاضیان را به سمت سرمایه‌گذاری سوق دهد. در حالت کلی، برای دریافت شهروندی از طریق اقامت طولانی، نکات زیر قابل ذکر است:

• حداقل پنج سال اقامت مداوم: شما باید به مدت حداقل ۵ سال به طور قانونی و پیوسته در ترکیه زندگی کرده باشید. در طول این مدت، مجموع خروج شما از ترکیه نباید بیشتر از چند ماه (معمولاً حداکثر ۶ تا ۸ ماه در کل دوره) باشد تا شرط «حضور مستمر» محقق گردد. این اقامت می‌تواند بر پایه مجوز کار، اقامت تحصیلی، اقامت خانوادگی یا سایر انواع اقامت قانونی باشد.
• اقامت کوتاه‌مدت توریستی کافی نیست: در گذشته برخی تصور می‌کردند که با تمدید پی‌درپی اقامت‌های توریستی یا اقامت‌های موقت از طریق اجاره ملک می‌توان بعد از چند سال درخواست پاسپورت داد. اما طبق قوانین جدید (از سال ۲۰۲۰ به بعد)، اقامت‌های کوتاه‌مدت بدون پشتوانه (مثل اقامت صرفاً توریستی یا اقامت با ملک کم‌ارزش) حتی اگر تمدید شوند، منجر به اعطای شهروندی نمی‌شوند. دولت ترکیه تصریح کرده است که برای مسیر طبیعی تابعیت، فرد باید اقامت معنادار و هدفمند (مانند کار، تحصیل یا سرمایه‌گذاری واقعی) داشته باشد.
• الزام داشتن ملک برای اقامت یک‌ساله: طبق آخرین مقررات اداره مهاجرت ترکیه، برای دریافت اقامت یک‌ساله تمدیدشونده (نوع اقامت کوتاه‌مدت که بتوان آن را هر سال تمدید کرد)، شما نیاز به خرید ملکی با ارزش حداقل ۷۵ هزار دلار در شهرهای بزرگ (استانبول، آنکارا، ازمیر و آنتالیا) یا ۵۰ هزار دلار در شهرهای کوچک‌تر دارید. این شرط جهت صدور اقامت از سال ۲۰۲۲ اعمال شده است. هرچند این ارقام بسیار کمتر از مبلغ لازم برای شهروندی (۴۰۰ هزار دلار) هستند، اما باید توجه داشت که داشتن ملکی با این ارزش پایین تنها به اقامت موقت منجر می‌شود و خود به خود به شهروندی ختم نخواهد شد. با این وجود، داشتن ملک کمک می‌کند که بتوانید ۵ سال حضور قانونی را پر کنید.
• اشتغال و پرداخت مالیات: یکی از بهترین راه‌ها برای تحقق شرایط اقامت بلندمدت، داشتن مجوز کار رسمی (چالیشما ایزین) در ترکیه است. اگر شما به صورت قانونی در یک شرکت ترک استخدام شوید و ۵ سال مداوم کار کنید (با پرداخت بیمه و مالیات)، در پایان این مدت می‌توانید تقاضای شهروندی بدهید. این در واقع همان مسیر کاری برای تابعیت است که بسیاری از مهاجران استفاده می‌کنند. در بخش بعدی (اخذ پاسپورت ترکیه از طریق کار) به جزئیات این مسیر می‌پردازیم.
• شرکت در مصاحبه و آزمون: پس از گذشت پنج سال اقامت، باید مدارک خود را به اداره مهاجرت ارائه و درخواست تابعیت کنید. معمولاً یک مصاحبه حضوری انجام می‌شود که طی آن تسلط شما به زبان ترکی و آگاهی کلی از حقوق و تکالیف شهروندی سنجیده خواهد شد. همچنین ممکن است سوالاتی درباره دلایل شما برای زندگی در ترکیه و برنامه آینده پرسیده شود. اگر تمام شرایط مورد نیاز (مثل داشتن درآمد کافی، عدم سوء‌پیشینه، آشنایی با زبان و فرهنگ ترکیه) فراهم باشد، پرونده به جریان می‌افتد.
• پروسه زمان‌بر اما ممکن: اخذ پاسپورت از طریق اقامت طولانی شاید آهسته‌ترین مسیر باشد و دولت نیز اولویتی برای آن قائل نیست مگر اینکه فرد در این مدت واقعاً در ترکیه ادغام شده باشد. حتی پس از ثبت درخواست تابعیت در پایان ۵ سال، بررسی پرونده ممکن است یک تا دو سال دیگر طول بکشد. با این حال، این روش برای افرادی که امکان سرمایه‌گذاری سنگین یا شرایط ازدواج را ندارند، تنها گزینه قانونی به شمار می‌رود. توصیه می‌شود در طی این سال‌ها زبان ترکی را بیاموزید، شغل و درآمد ثابت داشته باشید و قوانین محلی را رعایت کنید تا شانس پذیرش تابعیت شما افزایش یابد.

به طور خلاصه، مسیر اقامت بلندمدت بیشتر مناسب افرادی است که قصد دارند از طریق کار کردن و زندگی کردن واقعی در جامعه ترکیه شهروند این کشور شوند. در مقایسه با روش‌های سرمایه‌گذاری، این مسیر نیازمند صبر و تلاش بیشتری است اما در نهایت می‌تواند به اخذ پاسپورت ترکیه منجر شود.

اخذ پاسپورت ترکیه از طریق کار (اشتغال)

دریافت شهروندی ترکیه از طریق کار کردن در این کشور در واقع زیرمجموعه‌ای از مسیر اقامت بلندمدت به شمار می‌آید، اما به دلیل اهمیت آن، شایسته است جداگانه توضیح داده شود. بسیاری از اتباع خارجی با یافتن شغل و دریافت مجوز کار (چالیشما ایزین) در ترکیه، مسیر اخذ اقامت طولانی‌مدت و سپس تابعیت را طی می‌کنند.

مراحل کلی این روش به صورت زیر است:
۱. دریافت پیشنهاد شغلی از کارفرمای ترک: ابتدا باید یک کارفرما در ترکیه شما را به استخدام بپذیرد. این کارفرما می‌تواند یک شرکت خصوصی، کارخانه، رستوران، مؤسسه آموزشی یا هر نهاد قانونی باشد. خوداشتغالی مستقیم خارجیان بدون ثبت شرکت امکان‌پذیر نیست، بنابراین یا باید یک کارفرمای ترک داشته باشید یا اگر کارآفرین هستید، ابتدا شرکت خود را ثبت کنید تا بتوانید به عنوان مدیر آن شرکت برای خود مجوز کار بگیرید.
۲. اقدام برای دریافت مجوز کار: پس از یافتن کار، کارفرمای شما باید برای اخذ مجوز کار شما به وزارت کار ترکیه درخواست دهد. صدور مجوز کار برای سال اول کمی دشوار است و شرایطی نظیر اثبات نیاز به نیروی خارجی (به جای نیروی کار ترک) و داشتن حداقل سرمایه یا درآمد مشخص برای شرکت را شامل می‌شود. به عنوان مثال، شرکت استخدام‌کننده باید به ازای هر خارجی، ۵ کارمند ترک را نیز در استخدام داشته باشد و حداقل حقوق مشخصی به شما بپردازد.
۳. دریافت کارت اقامت و شروع به کار: با صدور مجوز کار، شما اجازه اقامت کاری (اقامت مبتنی بر کار) دریافت می‌کنید. از این پس بیمه اجتماعی شما باید توسط کارفرما مرتباً پرداخت شود و مالیات بر درآمدتان نیز طبق قانون کسر و واریز گردد. اگر این شرایط به درستی انجام شود، تمدید سالانه مجوز کار برای سال‌های بعد ساده‌تر خواهد بود.
۴. ادامه کار تا ۵ سال: شرط اصلی اعطای تابعیت از طریق کار، داشتن حداقل ۵ سال سابقه کار رسمی و پرداخت بیمه در ترکیه است. این ۵ سال می‌تواند پیوسته یا منقطع باشد اما در مجموع باید ۵ سال کامل کار (معادل ۶۰ ماه بیمه پرداخت‌شده) در سیستم ثبت شود. اگر شما محل کارتان را عوض کنید اما همچنان با مجوز کار معتبر مشغول باشید، سوابق شما تجمیع خواهد شد.
۵. درخواست تابعیت پس از ۵ سال: وقتی سابقه کاری شما به ۵ سال رسید، می‌توانید مدارک خود را جهت اخذ شهروندی ارائه دهید. در این مرحله ارائه مدارکی چون گواهی اشتغال، فیش‌های بیمه و مالیات پرداختی، قراردادهای کاری و غیره ضروری است تا نشان دهد شما واقعاً در این مدت مشغول کار قانونی بوده‌اید. همچنین مانند سایر روش‌ها، شرط آشنایی با زبان ترکی و عدم سوء‌پیشینه و… ارزیابی خواهد شد.

بسیاری از مهاجران (از جمله ایرانیان) از این طریق توانسته‌اند ابتدا اقامت دائم و سپس گذرنامه ترکیه را به دست آورند. مزیت این روش عدم نیاز به سرمایه هنگفت یا ازدواج است؛ بلکه با اتکا به تخصص و تلاش کاری خود، پس از چند سال نتیجه می‌گیرید. البته عیب آن طولانی بودن زمان و دشواری اولیه برای پیدا کردن شغل و گرفتن مجوز کار است. در نهایت اگر مهارتی دارید که در ترکیه مورد نیاز است و می‌توانید یک فرصت شغلی خوب بیابید، مسیر کاری یکی از راه‌های مطمئن برای کسب پاسپورت ترکیه خواهد بود.

سایر روش‌های خاص اخذ پاسپورت ترکیه

علاوه بر مسیرهای اصلی که در بالا به تفصیل بیان شد، چند حالت خاص نیز وجود دارد که می‌تواند منجر به دریافت تابعیت ترکیه شود. این موارد به طور گسترده در دسترس همه افراد نیستند اما دانستن آن‌ها خالی از لطف نیست:

• شهروندی افتخاری یا استثنایی: رئیس‌جمهور و دولت ترکیه اختیار دارند در موارد خاص، به برخی اتباع خارجی بدون طی مراحل معمول، تابعیت اعطا کنند. این موارد معمولاً برای افراد برجسته یا دارای خدمات ویژه به ترکیه اعمال می‌شود؛ برای مثال، ورزشکاران حرفه‌ای، هنرمندان سرشناس، مخترعان یا سرمایه‌گذاران بزرگ ممکن است به پاس دستاوردهایشان «شهروندی افتخاری» دریافت کنند. البته این یک روند قابل پیش‌بینی یا درخواستی نیست و تنها در صورت صلاحدید دولت انجام می‌شود.
• فرزندخواندگی (برای افراد زیر ۱۸ سال): همان‌طور که پیش‌تر اشاره شد، کودکان خارجی زیر ۱۸ سال که توسط یک خانواده ترک به فرزندخواندگی پذیرفته شوند، واجد شرایط دریافت تابعیت ترکیه خواهند بود. این یک مورد ویژه است و برای والدین جدید (تابع ترکیه) فرآیند اداری خاص خود را دارد تا کودک رسماً شهروند محسوب شود.
• سایر سرمایه‌گذاری‌ها یا کمک‌ها: گاهی دولت ترکیه برنامه‌های موقتی معرفی می‌کند (یا شرایط کمتر رایجی وجود دارد) که مثلاً با کمک قابل توجه به دولت (مانند کمک مالی به یک صندوق دولتی یا پروژه ملی) تابعیت اعطا شود. این موارد شکل قانونمند و ثابتی ندارند و اگر هم وجود داشته باشند عمدتاً در چارچوب همان سرمایه‌گذاری ۵۰۰ هزار دلاری یا اشتغال‌زایی که قبلاً گفتیم می‌گنجند.
• پناهندگی و پناهجو شدن: هرچند این موضوع ارتباط مستقیمی با بحث ما (روش‌های قانونی و متداول اخذ پاسپورت) ندارد، ذکر آن جهت شفاف‌سازی بد نیست که صرف پناهنده شدن در ترکیه به معنای کسب تابعیت نیست. پناهجویان در ترکیه پس از سال‌ها اقامت موقت ممکن است بتوانند اقامت بلندمدت یا حتی تابعیت بگیرند، اما این روند بسیار نامطمئن، طولانی و پیچیده است و به سیاست‌های دولت در قبال هر ملیت بستگی دارد. بنابراین پناهندگی را نمی‌توان یک «روش» برنامه‌ریزی‌شده برای اخذ پاسپورت قلمداد کرد.

در مجموع، توصیه می‌شود برای اخذ پاسپورت ترکیه روی روش‌های اصلی و قانونی شناخته‌شده (همان‌هایی که در بخش‌های قبل توضیح داده شد) تمرکز کنید. موارد استثنایی معمولاً یا خارج از کنترل متقاضی هستند یا شرایط خیلی خاصی را می‌طلبند.

جمع‌بندی

کشور ترکیه به دلیل پیشرفت‌های اخیر، تسهیلات قانونی مناسب و قرابت فرهنگی با ایران، به گزینه‌ای جذاب برای اخذ پاسپورت دوم تبدیل شده است. در این مقاله به طور جامع تمامی روش‌های اخذ پاسپورت ترکیه را بررسی کردیم؛ از سرمایه‌گذاری‌های مالی و ملکی گرفته تا ازدواج و کار و زندگی طولانی در این کشور. هر کدام از این روش‌ها مزایا، هزینه‌ها و شرایط خاص خود را دارند و انتخاب بهترین مسیر به وضعیت فردی شما بستگی دارد.

اگر استطاعت مالی خوبی دارید و به دنبال سریع‌ترین راه هستید، خرید ملک به ارزش ۴۰۰ هزار دلار یا سپرده‌گذاری ۵۰۰ هزار دلاری در بانک گزینه‌های ایده‌آلی هستند که ظرف چند ماه شما را به هدف می‌رسانند. اگر هدف شما زندگی و کار در ترکیه است و عجله‌ای برای پاسپورت ندارید، مسیر کاری و اقامت چندساله می‌تواند مناسب باشد. ازدواج با یک شهروند ترک نیز راهی است که البته جنبه شخصی و عاطفی دارد و نمی‌توان صرفاً به قصد تابعیت به آن نگریست، اما در صورت وقوع، یکی از مطمئن‌ترین روش‌ها برای گرفتن پاسپورت محسوب می‌شود.

نکته مهم این است که قوانین مهاجرتی و اعطای تابعیت ترکیه ممکن است با گذشت زمان تغییر کنند (همان‌گونه که در سال‌های اخیر شاهد به‌روزرسانی مبالغ سرمایه‌گذاری بوده‌ایم). بنابراین، حتماً قبل از هر اقدام عملی، از آخرین مقررات و جزئیات قانونی اطمینان حاصل کنید. استفاده از مشاوران حقوقی معتبر یا وکلای رسمی در ترکیه می‌تواند مسیر را برای شما هموارتر کند و از بروز اشتباهات پرهزینه جلوگیری نماید.

امیدواریم این راهنمای جامع توانسته باشد پاسخ سوالات شما را درباره گرفتن پاسپورت ترکیه روشن کند. با داشتن اطلاعات کامل و برنامه‌ریزی دقیق، شما نیز می‌توانید در صورت تمایل آینده خود و خانواده‌تان را در یکی از زیباترین و پویاترین کشورهای منطقه رقم بزنید و از مزایای شهروندی ترکیه بهره‌مند شوید.